Giriş
Kedilerde alt üriner sistem (Lower Urinary Tract – LUT), böbreklerden başlayarak üreterler, idrar kesesi ve üretra olmak üzere bir dizi yapıyı içerir. Bu sistem; metabolik atıkların vücuttan uzaklaştırılması, sıvı ve elektrolit dengesinin korunması ve asit-baz homeostazisinin sürdürülmesi gibi temel fizyolojik işlevleri yerine getirir. Üriner sistemle ilişkili patolojiler, özellikle genç ve orta yaşlı kedi popülasyonlarında oldukça yaygındır ve zamanında müdahale edilmediği takdirde yaşamı tehdit edici durumlara neden olabilir.
1. Üriner Sistem Fizyolojisi
Üriner sistemin başlıca görevleri şunlardır:
- Filtrasyon: Böbreklerde glomerüler filtrasyon yoluyla toksinlerin ve fazla metabolitlerin uzaklaştırılması.
- Reabsorpsiyon ve sekresyon: Sodyum, potasyum ve su gibi önemli maddelerin geri emilmesi; atıkların idrara sekrete edilmesi.
- Depolama ve Eliminasyon: İdrar kesesi dolana kadar idrarı depolar; yeterli doluluğa ulaştığında üretra aracılığıyla atılım gerçekleşir.
2. Sık Gözlenen Alt Üriner Sistem Hastalıkları (FLUTD)
Feline Lower Urinary Tract Disease (FLUTD) terimi, aşağıdaki klinik tabloları içeren bir spektrumdur:
- İdiyopatik sistit (FIC)
- Ürolitiyazis (idrar taşı oluşumu)
- Üretral tıkanıklık
- İnterstisyel sistit
- Bakteriyel üriner sistem enfeksiyonları (UTI)
Klinik Belirtiler:
- Pollaküri (sık idrara çıkma)
- Strangüri (ağrılı/idrar yapmada zorlanma)
- Hematüri (idrarda kan)
- Periüral alana idrar yapma (kutu dışı davranış)
- Genital bölgeyi aşırı yalama
- Letarji, iştahsızlık, kusma (ileri vakalarda)
3. Tanı Yöntemleri
Veteriner hekimler, üriner sistem hastalıklarının teşhisinde aşağıdaki yöntemleri kullanır:
- Fiziksel muayene: Mesanenin palpasyonu, ağrı ve doluluk kontrolü.
- Tam kan sayımı (CBC) ve biyokimya profili: Üre, kreatinin, elektrolit düzeylerinin değerlendirilmesi.
- İdrar analizi: Spesifik gravite, pH, protein, glukoz, kristaller, lökosit ve eritrosit varlığı.
- İdrar kültürü: Özellikle bakteriyel enfeksiyon şüphesinde.
- Görüntüleme: Ultrasonografi ve abdominal radyografi ile mesane duvarı kalınlığı, taş, tıkanıklık ya da tümöral oluşumların değerlendirilmesi.
4. Tedavi Protokolleri
Tedavi, altta yatan nedene göre değişmekle birlikte şu unsurları içerir:
- Farmakoterapi:
- Antibiyotikler (bakteriyel enfeksiyonlarda)
- Antiinflamatuvar ve analjezik ajanlar (NSAID)
- Antispazmodik ilaçlar
- Sıvı tedavisi: Dehidrasyonu düzeltmek ve böbrek perfüzyonunu artırmak amacıyla intravenöz sıvı desteği.
- Üretral sondalama: Üretra tıkanıklığında, idrar akışını yeniden sağlamak için kateterizasyon uygulanır.
- Diyetetik yaklaşım: pH düzenleyici ve düşük mineral içerikli mamalarla taş oluşumunun önlenmesi.
- Cerrahi müdahale: Obstrüktif taşların alınması veya perineal üretrostomi gibi ileri prosedürler.
5. Evde Alınabilecek Koruyucu Önlemler
- Sürekli temiz ve taze su erişimi: Kedilerin yeterli sıvı tüketmesi, kristal ve taş oluşumunu minimize eder.
- Islak mama tercihleri: Sıvı alımını artırarak üriner sistemin çalışmasını destekler.
- Stres faktörlerinin azaltılması: FIC vakalarının çoğu stresle ilişkilidir. Etolojik zenginleştirme önemlidir (oyuncaklar, tırmalama direkleri, saklanma alanları).
- Kum kabı yönetimi: Temiz, kolay erişilebilir ve yeterli sayıda kum kabı bulunmalıdır.
- Rutin veteriner kontrolleri: Erken tanı ve takip açısından kritiktir.